Ligjërata me temë: «Të studiosh poezinë si art i ligjërimit»

14 Qershor, 2019 Njoftime

Në vijim të veprimtarive (të tipit lectorium-e) të planifikuara nga Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë për vitin 2019, ditën enjte, më 20.06.2019, në orën 10.00, në sallën e bibliotekës së Institutit të Arkeologjisë në godinën qendrore të ASA-së, prof. dr. Tomorr Plangarica do të mbajë ligjëratën «Të studiosh poezinë si art i ligjërimit».

Ligjërata do të përqendrohet në këto çështje kryesore :

  • Mbi qasjet e sotme ndaj tekstit letrar, në veçanti atij poetik, nga shkencat e ligjërimit.
  • Prania e ndërdisiplinaritetit në shqyrtime si vlerë dhe domosdoshmëri: koncepte dhe metodologji të përftuara tashmë në këtë kontekst ndërdisiplinor.
  • Natyra e raporteve të përvijuara mes tekstit poetik e gjuhësisë në historinë e njëqind vjetëve të fundit.
  • Interesimet e gjuhëtarëve të shquar për tekstin poetik: Sosyri, Benvenisti, Jakobsoni, Koseriu, Vainrihu.
  • Fushat e gjuhësisë në të cilat poezia mundëson të hapen perspektiva te reja : sintaksa, semantika, pragmatika.
  • E pavetëdijshmja dhe evokimi në ngjizjen e mesazhit/tekstit poetik dhe qasjet konjitiviste në ndihmë të interpretimit të dukurive poetike.
  • Prurjet e Emil Benvenistit dhe Mark Dominicisë për rikonceptualizime të raporteve mes gjuhësisë dhe tekstit poetik në lidhje me:
  • shenjën gjuhësore si njësi semiotike për ligjërimin e zakonshëm që shenjon realitetin, dhe «shenjën poetike», njësinë e ligjërimit poetik, si njësi semantike për ligjërimin poetik (që Benvenisti e emërton ligjërimi ikonik, që referon jo në «realitet», pornë «vizionin poetik të realitetit», pra në vend tëshenjues/i shenjuar/objekt (signifiant/signifié/referent), do të kemi evokues/i evokuar/emocion (evocant/evoqué/emotion nistor) – eicasme/eicastique;
  • rikonceptualizimin e rikuptimësimin e termit « ikonë », për ta përshtatur për reflektimet mbi ligjërimin ( term që së bashku me termat e tjerë klasikëimazh, simbole shenjë përdoren sidomos për çështjet e të paraqiturit);
  • ligjërimin si imazh jo në mënyrë metaforike, por si raport i të paraqiturit – në këtë kuptim « ikona » e përcakton këtë raport (në teorinë e ligjërimit sipas Benvenistit nuk ka dallim mes një të shikuari dhe një të thëni, sepse përvoja e botës është përvojë gjuhësore – nëse ikona është një mënyrë e të thënit, ajo është po ashtu një mënyrë e të shikuarit, një mënyrë e të përjetuarit).
  • funksionin kognitiv të poezisë;
  • autotelicitetin e supozuar të tekstit poetik;
  • statusin e së vërtetës të teksteve fiksionale ose poetike;
  • efektin poetik të realizuar përmes strukturës së dyfishtë (organizimit gjuhësor dhe organizimit poetik).

Përmes një varianti leximi të poezisë «Kristal» të I. Kadaresë do të argumentohet vlera praktike, zbatuese, e prurjeve teorike në shkencat e ligjërimit për interpretimin e tekstit poetik. Në veçanti do të ngulmohet se:

  • pothuajse të gjitha veprat e shquara të fiksionit transmetojnë një «mesazh ose mesazhe» që janë transmetuar nga teksti, por që nuk janë në tekst (Searle);
  • ngjizja gjuhësore e tekstit të poezisë «Kristal» është pasqyruese e operacioneve mendore që nxiten nga një gjendje emocionale e caktuar, nga e pavetëdijshmja që më tej mundëson formësimin e një «realiteti» poetik me konture e natyrë të caktuar;
  • përzgjedhjet gjuhësore dhe struktura poetike e përftuar në poezinë «Kristal» ndjekin linjën e kalimit të natyrshëm të interpretimit të brendshëm që pësojnë ndijimet a ndjesitë e përlindura, për t’i konkretizuar, duke u bartur në konceptet e gjësendeve në të cilat ato fshihen.

Janë, më së paku, tre faktorë që mundësojnë interpretimin e poezisë «Kristal»:

  1. prirja e natyrshme e lexuesit për t’iu përafruar paraqitjeve mendore të thëniepërftuesit në tekst;
  2. përftimi i kuptimeve të reja si pasojë e konceptimeve të rimodeluara nga nxitja e asosacioneve të pranishme në thurimën poetike (ikonizimi dhe evokimi si procede që ngjizin tekstin e mundësojnë interpretime të tij);
  3. lidhja e veçantë që përftohet në skenën thënësore me realen/referentin, jo si lidhje përshkruese, por evokuese, abstraktuese, jo për të gjetur një referent të drejtpërdrejtë, por më shumë një rrjet të hapur asosacionesh (e vërteta semantike dhe e vërteta paraqitëse).
2017 © AKADEMIA E STUDIMEVE ALBANOLOGJIKE. TË GJITHA TË DREJTAT TË REZERVUARA.